Najważniejsze zasady, które pozwalają zrozumieć zdania z lekcji. Wszystkie przykłady korzystają ze słów HSK 1 i 2. Chiński jest pod wieloma względami prostszy od polskiego: nie ma odmiany przez osoby, przypadki, rodzaje ani czasów. Trudność leży w tonach, szyku i drobnych słówkach.
Każda sylaba ma ton, a ton zmienia znaczenie. Są cztery tony i ton neutralny (bez znaku):
Zmiany tonów: dwa trzecie tony obok siebie → pierwszy zmienia się w drugi: 你好 nǐ hǎo czyta się ní hǎo. 不 bù przed 4. tonem staje się bú: 不是 bú shì. 一 yī przed 4. tonem staje się yí (一个 yí ge), przed innymi yì.
Podstawa jak po polsku: kto → robi → co. Ale określenie czasu i miejsca stoi przed czasownikiem, nigdy na końcu.
Słowa się nie odmieniają: 我 wǒ to „ja”, „mnie”, „mi”; 是 shì to „jestem”, „jesteś”, „jest”, „są”.
Czasownik ma jedną formę. O czasie mówią słowa 今天 dziś, 昨天 wczoraj, 明天 jutro, 现在 teraz, a o tym, czy czynność jest zakończona, trwa lub dopiero nastąpi, mówią drobne słówka:
Trzy sposoby, szyk się nie zmienia:
Słowa pytające: 什么 co, 谁 kto, 哪 który, 哪儿/哪里 gdzie, 几 ile (mało), 多少 ile, 怎么 jak, 为什么 dlaczego, 什么时候 kiedy. Nie łączy się ich z 吗.
Między liczbą lub „ten / tamten” a rzeczownikiem stoi klasyfikator. Uniwersalny to 个 ge, ale wiele rzeczowników ma własny:
两 liǎng, nie 二 èr przed klasyfikatorem: 两个 dwa, ale przy liczeniu 一, 二, 三 i w numerach (二十 dwadzieścia).
Określenie zawsze stoi przed rzeczownikiem. Nie ma rodzajów ani liczby mnogiej: 书 to książka i książki. 们 men tworzy liczbę mnogą tylko dla osób: 我们 my, 你们 wy, 他们 oni, 学生们 uczniowie.
Przymiotnik jest sam w sobie orzeczeniem, bez „jest”. W zdaniu twierdzącym zwykle stoi przed nim 很 hěn, które w tej roli prawie nie znaczy „bardzo”:
Położenie: 里 w, 上 na, 下 pod, 前面 z przodu, 后面 z tyłu, 旁边 obok — stawia się je po rzeczowniku: 桌子上 na stole, 学校旁边 obok szkoły.
Liczby składa się jak klocki: 十一 11, 二十 20, 二十五 25, 一百 100. Data i czas idą od największej jednostki do najmniejszej.
几 jǐ pyta o małą liczbę (do 10), 多少 duōshao o dowolną: 几个人 ile osób (kilka), 多少钱 ile kosztuje.
Nazwisko stoi przed imieniem, a tytuł po nazwisku: 王老师 nauczyciel Wang, 李先生 pan Li.
The rules you need to make sense of the sentences in your lessons. Every example uses HSK 1–2 words only. In many ways Chinese is simpler than English: no conjugation, no cases, no gender, no tenses. The difficulty lies in tones, word order and a handful of small particles.
Every syllable carries a tone, and the tone changes the meaning. There are four tones plus a neutral tone (no mark):
Tone changes: two 3rd tones in a row → the first becomes 2nd: 你好 nǐ hǎo is said ní hǎo. 不 bù before a 4th tone becomes bú: 不是 bú shì. 一 yī becomes yí before a 4th tone (一个 yí ge) and yì before the others.
Basic order is like English: who → does → what. But time and place go before the verb, never at the end.
Words never change form: 我 wǒ is “I”, “me”, “my”; 是 shì is “am”, “is”, “are”.
A verb has one form. Time words do the work: 今天 today, 昨天 yesterday, 明天 tomorrow, 现在 now. Whether an action is finished, ongoing or upcoming is shown by small particles:
Three ways, and the word order never changes:
Question words: 什么 what, 谁 who, 哪 which, 哪儿/哪里 where, 几 how many (small), 多少 how many/much, 怎么 how, 为什么 why, 什么时候 when. They are not combined with 吗.
Between a number (or “this / that”) and a noun there is a measure word. The universal one is 个 ge, but many nouns have their own:
两 liǎng, not 二 èr before a measure word: 两个 two of them; 二 is for counting (一, 二, 三) and in numbers (二十 twenty).
A modifier always comes before the noun. There is no gender and no plural: 书 is “book” and “books”. 们 men makes a plural only for people: 我们 we, 你们 you (pl.), 他们 they, 学生们 students.
An adjective is a predicate by itself, with no “is”. In a positive statement it is usually preceded by 很 hěn, which in this role barely means “very”:
Location words: 里 in, 上 on, 下 under, 前面 in front, 后面 behind, 旁边 next to — they come after the noun: 桌子上 on the table, 学校旁边 next to the school.
Numbers stack like blocks: 十一 11, 二十 20, 二十五 25, 一百 100. Dates and times run from the largest unit to the smallest.
几 jǐ asks about a small number (up to 10), 多少 duōshao about any amount: 几个人 how many people (a few), 多少钱 how much does it cost.
The surname comes before the given name, and a title follows the surname: 王老师 Teacher Wang, 李先生 Mr Li.